Czy soda oczyszczona zabija bakterie?

Soda oczyszczona na drewnianej łyżeczce obok zlewu – grafika AI

Soda oczyszczona może ograniczać rozwój niektórych bakterii, ale nie jest skutecznym środkiem do dezynfekcji domowych powierzchni. Badania laboratoryjne potwierdzają jej właściwości przeciwdrobnoustrojowe, jednak hamowanie namnażania drobnoustrojów w pożywce nie oznacza, że posypanie sodą deski do krojenia, blatu czy zlewu zniszczy chorobotwórcze bakterie.

Wodorowęglan sodu ma natomiast przydatne właściwości czyszczące. Pomaga usuwać część osadów, działa jako łagodny środek ścierny i neutralizuje niektóre nieprzyjemne zapachy. Można go wykorzystać podczas sprzątania, ale po kontakcie powierzchni z surowym drobiem, przy przygotowywaniu żywności czy w sytuacjach wymagających dezynfekcji trzeba zastosować odpowiednie metody o potwierdzonej skuteczności.

Co badania mówią o działaniu sody oczyszczonej na bakterie?

Soda oczyszczona, czyli wodorowęglan sodu (NaHCO3), po rozpuszczeniu w wodzie tworzy lekko zasadowy roztwór. Zmiana odczynu środowiska i obecność jonów wodorowęglanowych mogą utrudniać rozwój części mikroorganizmów. Nie wszystkie bakterie reagują jednak na te warunki w taki sam sposób.

Jednym z badań potwierdzających przeciwdrobnoustrojowe właściwości tej substancji jest publikacja Corral, Post i Montville z 1988 roku pt. „Antimicrobial Activity of Sodium Bicarbonate”, zamieszczona w czasopiśmie „Journal of Food Science”.

Badacze sprawdzali wpływ wodorowęglanu sodu na rozwój bakterii w laboratoryjnych modelach pożywek agarowych. Zastosowali stężenie 0,12 mol/l, odpowiadające około 1% roztworowi, czyli 10 g sody na litr.

W tych warunkach liczebność wyhodowanych kolonii tlenowych czterech badanych gatunków bakterii zmniejszyła się 10 000 razy. Eksperyment obejmował:

  • Escherichia coli – bakterię występującą między innymi w przewodzie pokarmowym ludzi i zwierząt;
  • Lactobacillus plantarum – bakterię kwasu mlekowego;
  • Staphylococcus aureus – gronkowca złocistego;
  • Pseudomonas aeruginosa – pałeczkę ropy błękitnej, która może wywoływać zakażenia oportunistyczne.

Autorzy za prawdopodobny czynnik hamujący wzrost bakterii uznali jon wodorowęglanowy. Zaobserwowali również, że podwyższenie pH odgrywało istotną rolę w części doświadczeń. Wodorowęglan potasu wykazywał podobne działanie, natomiast równomolowy chlorek sodu nie powodował takiego efektu. Wskazywało to, że za obserwowane hamowanie odpowiadał przede wszystkim jon wodorowęglanowy, a nie sam sód czy osmotyczne działanie soli.

Publikacja miała formę krótkiej noty badawczej. W informacji o finansowaniu autorzy wymienili środki stanowe i federalne oraz wsparcie firmy Church & Dwight Company. Ten kontekst warto uwzględnić przy ocenie pojedynczego badania, ale sam w sobie nie unieważnia uzyskanych wyników.

Zmniejszenie liczby kolonii 10 000 razy nie oznacza, że soda zabija 99,99% bakterii na domowym blacie. Eksperyment dotyczył określonych warunków laboratoryjnych, a nie dezynfekowania powierzchni pokrytych tłuszczem, resztkami jedzenia czy biofilmem. Nie określa również skutecznego czasu kontaktu domowego roztworu z bakteriami na kuchennym wyposażeniu.

W interpretacji takich wyników trzeba rozróżnić dwa rodzaje działania:

  • Bakteriostatyczne – polega na zahamowaniu lub ograniczeniu namnażania bakterii. Drobnoustroje mogą nadal pozostawać żywe.
  • Bakteriobójcze – prowadzi do niszczenia bakterii, co musi zostać potwierdzone odpowiednimi badaniami w określonych warunkach.

Różnica ma praktyczne znaczenie. Substancja, która ogranicza rozwój bakterii w środowisku laboratoryjnym, nie musi doprowadzać do ich śmierci po krótkim kontakcie z domową powierzchnią.

Na skuteczność działania przeciwdrobnoustrojowego wpływają między innymi:

  • Gatunek bakterii – różne mikroorganizmy mają odmienną tolerancję na zmiany pH i obecność określonych substancji.
  • Stężenie roztworu – większa ilość sody nie gwarantuje silniejszego działania bakteriobójczego.
  • Czas kontaktu – kilkusekundowe przetarcie powierzchni nie odpowiada długotrwałej ekspozycji w laboratorium.
  • Rodzaj zabrudzenia – tłuszcz, resztki żywności i biofilm mogą ograniczać kontakt substancji z drobnoustrojami.
  • Rodzaj powierzchni – gładki materiał i powierzchnia z mikrouszkodzeniami mogą stwarzać odmienne warunki dla utrzymywania się bakterii.

Dlatego badanie z 1988 roku potwierdza biologiczne właściwości wodorowęglanu sodu, ale nie stanowi podstawy do przygotowywania domowego preparatu dezynfekcyjnego.

Gdzie soda pomaga w kuchni i łazience, a kiedy potrzebna jest dezynfekcja?

Najbardziej praktyczne zastosowanie sody w domu dotyczy usuwania osadów, zaschniętych zabrudzeń i niektórych nieprzyjemnych zapachów. Drobne kryształki działają jak łagodny środek ścierny, dzięki czemu pomagają mechanicznie oczyścić wybrane powierzchnie.

Dobrym przykładem jest zlew ze stali nierdzewnej. Przy zwykłych zabrudzeniach można przygotować pastę z jednej łyżeczki sody, czyli około 5 g, i kilku kropli wody.

Stosowanie takiej pasty obejmuje cztery czynności:

  1. Nałóż niewielką ilość pasty na zabrudzone miejsce.
  2. Delikatnie przetrzyj powierzchnię miękką gąbką.
  3. Dokładnie spłucz pozostałości sody.
  4. Wytrzyj zlew do sucha.

Metoda sprawdza się przy lekkich osadach i zwykłych zabrudzeniach. Nie zastępuje jednak detergentu, który dzięki zawartości substancji powierzchniowo czynnych skuteczniej usuwa tłuste warstwy.

Trzeba również uwzględnić rodzaj czyszczonego materiału. Intensywne szorowanie może zarysować delikatne powłoki, polerowane elementy i powierzchnie, których producent nie dopuszcza do czyszczenia środkami ściernymi. Przed użyciem pasty sprawdź jej działanie w mało widocznym miejscu.

W praktyce możliwości sody w kuchni wyglądają następująco:

Zastosowanie Co może zrobić soda? Czy zapewnia dezynfekcję?
Zlew i osady Pomaga mechanicznie usuwać część zabrudzeń. Nie.
Blat po codziennym gotowaniu Może wspomagać czyszczenie, ale nie zastępuje detergentu. Nie.
Deska po surowym drobiu Nie zapewnia bezpiecznego odkażenia. Nie.
Powierzchnie mające kontakt z żywnością Może być używana do niektórych prac czyszczących, jeśli materiał na to pozwala. Nie.

Szczególnej uwagi wymagają powierzchnie, na których przygotowywano surowe mięso. Podczas obróbki drobiu bakterie z rodzaju Salmonella i Campylobacter mogą przenosić się na deskę do krojenia, nóż, blat, uchwyty szafek czy zlew. Późniejszy kontakt z gotowym produktem może doprowadzić do zanieczyszczenia krzyżowego.

Surowego kurczaka nie należy płukać pod bieżącą wodą. Rozpryskujące się krople mogą przenosić bakterie na zlew, blat, naczynia i inne produkty spożywcze.

Po przygotowaniu surowego drobiu zastosuj następującą kolejność:

  1. Usuń resztki żywności i widoczne zabrudzenia z deski, noża oraz blatu.
  2. Umyj powierzchnie wodą z detergentem, np. płynem do naczyń.
  3. Spłucz zabrudzenia i pozostałości detergentu, jeśli wymaga tego sposób dalszego postępowania.
  4. W razie potrzeby zastosuj odpowiedni preparat dezynfekcyjny, przeznaczony do danego rodzaju powierzchni.
  5. Przestrzegaj wymaganego czasu kontaktu i stężenia wskazanego przez producenta.
  6. Wykonaj końcowe płukanie, jeżeli wymaga tego instrukcja preparatu.

Nie wystarczy spryskać blatu środkiem dezynfekcyjnym i natychmiast go wytrzeć. Jeżeli producent wymaga pięciominutowego kontaktu, powierzchnia powinna pozostawać odpowiednio zwilżona przez cały ten czas.

W Polsce produkty biobójcze muszą mieć odpowiednie pozwolenie lub zezwolenie na udostępnianie ich na rynku. Ich status można sprawdzić w prowadzonym przez URPL Wykazie Produktów Biobójczych.

Przed zakupem preparatu sprawdź:

  • numer pozwolenia lub zezwolenia;
  • deklarowane działanie bakteriobójcze;
  • przeznaczenie i zakres zastosowania;
  • wymagane stężenie oraz czas kontaktu;
  • warunki stosowania na powierzchniach mających kontakt z żywnością;
  • informację o konieczności końcowego płukania.

W unijnej klasyfikacji produkty przeznaczone do dezynfekcji wyposażenia, naczyń, powierzchni i instalacji związanych z produkcją, transportem, przechowywaniem lub spożywaniem żywności należą do typu produktu PT4. Nie każdy środek do dezynfekcji powierzchni nadaje się więc automatycznie do blatu kuchennego, na którym przygotowuje się jedzenie.

W dokumentacji preparatów można również spotkać normę EN 13697. Opisuje ona laboratoryjną metodę oceny działania bakteriobójczego oraz drożdżakobójczego i grzybobójczego preparatów na nieporowatych powierzchniach, bez mechanicznego działania podczas testu. Wynik badania dotyczy określonych warunków, dlatego nadal trzeba przestrzegać przeznaczenia i instrukcji konkretnego produktu.

Nie ma potrzeby dezynfekowania całej kuchni po każdym posiłku. Przy zwykłych zabrudzeniach wystarcza dokładne mycie detergentem. Dezynfekcja ma uzasadnienie wtedy, gdy wynika z konkretnego ryzyka lub wymagań higienicznych.

Osobnym błędem jest łączenie sody z octem i traktowanie powstającej piany jako dowodu działania bakteriobójczego. Podczas reakcji wodorowęglanu sodu z kwasem octowym uwalnia się dwutlenek węgla, który tworzy widoczne pęcherzyki. Powstaje również między innymi octan sodu i woda. Pienienie nie świadczy o niszczeniu drobnoustrojów, a domowa mieszanina nie jest potwierdzonym preparatem dezynfekcyjnym.

Czy soda usuwa bakterie z owoców i jamy ustnej?

Soda pojawia się również w domowych poradach dotyczących mycia owoców, warzyw i higieny zębów. W tych zastosowaniach trzeba jednak oddzielić właściwości samego wodorowęglanu sodu od efektów uzyskiwanych dzięki innym metodom.

Owoce i warzywa

Podstawową metodą usuwania zabrudzeń i części drobnoustrojów z owoców oraz warzyw jest dokładne mycie pod bieżącą wodą. Podczas płukania należy pocierać powierzchnię produktu. Warzywa o twardej skórce można dodatkowo czyścić przeznaczoną do tego szczoteczką.

Jabłko przeznaczone do zjedzenia ze skórką trzeba dokładnie opłukać. Podobnie postępuje się z ogórkami, pomidorami i papryką. Mycia wymagają również produkty z niejadalną skórką, ponieważ podczas obierania lub krojenia zanieczyszczenia mogą zostać przeniesione na miąższ.

Popularność sody w tym zastosowaniu wynika między innymi z badania opublikowanego w 2017 roku w czasopiśmie „Journal of Agricultural and Food Chemistry”. Naukowcy sprawdzali skuteczność różnych metod usuwania pozostałości pestycydów z jabłek.

Wykorzystali roztwór wodorowęglanu sodu o stężeniu 10 mg/ml, czyli 1%. Jabłka wcześniej przez 24 godziny eksponowano na dwa konkretne pestycydy:

  • tiabendazol;
  • fosmet.

W warunkach laboratoryjnych roztwór sody usuwał powierzchniowe pozostałości tiabendazolu po około 12 minutach, a fosmetu po około 15 minutach. W doświadczeniu zastosowano pestycydy w stężeniu 125 ng/cm2 powierzchni jabłka.

Badacze wykryli również, że po 24 godzinach ekspozycji część substancji przeniknęła do wnętrza owoców. Dotyczyło to około 20% zastosowanego tiabendazolu i 4,4% fosmetu. Pozostałości znajdujących się wewnątrz jabłek nie można było usunąć samym myciem roztworem sody.

To konkretna korzyść dotycząca dwóch badanych pestycydów, ale nie dowód na skuteczną dezynfekcję owoców. Badanie nie wykazało, że moczenie truskawek, winogron czy jabłek w sodzie niszczy bakterie odpowiedzialne za zatrucia pokarmowe.

Nie ma potrzeby przygotowywania domowych mieszanek dezynfekcyjnych do mycia produktów spożywczych. Wystarczy dokładnie opłukać je pod bieżącą wodą i mechanicznie oczyścić powierzchnię. Długie moczenie delikatnych owoców może pogorszyć ich jakość, a wspólna kąpiel wielu produktów w tej samej wodzie sprzyja przenoszeniu zanieczyszczeń.

Soda a higiena jamy ustnej

Wodorowęglan sodu neutralizuje kwasy, dlatego jest składnikiem niektórych past do zębów. Ma również właściwości czyszczące i może wspomagać mechaniczne usuwanie osadów oraz płytki nazębnej podczas szczotkowania.

Nie należy jednak utożsamiać stosowania gotowej pasty zawierającej sodę z samodzielnym myciem zębów spożywczym proszkiem.

W systematycznym przeglądzie i metaanalizie opublikowanej w 2022 roku oceniono siedem randomizowanych badań klinicznych dotyczących past zawierających 67% wodorowęglanu sodu. Autorzy odnotowali poprawę wskaźników płytki nazębnej, zapalenia dziąseł i krwawienia w porównaniu z preparatami kontrolnymi. Jakość poszczególnych badań była jednak zróżnicowana: trzy oceniono jako obarczone wysokim ryzykiem błędu, jedno jako umiarkowanym, a trzy jako niskim.

Wyniki te dotyczą odpowiednio opracowanych past do zębów, a nie samej sody spożywczej. Nie dowodzą też, że wodorowęglan sodu dezynfekuje jamę ustną lub leczy zakażenia.

Podstawą profilaktyki próchnicy pozostaje szczotkowanie zębów pastą z fluorem co najmniej dwa razy dziennie. U dorosłych z niskim ryzykiem próchnicy polskie rekomendacje ekspertów wskazują na pastę zawierającą 1450 ppm fluoru. Fluor wspomaga remineralizację szkliwa, czego sam wodorowęglan sodu nie zapewnia.

Nie należy zastępować pasty fluorkowej samym proszkiem. Jeżeli chcesz korzystać z właściwości sody, rozsądniejszym wyborem jest gotowy produkt stomatologiczny zawierający wodorowęglan sodu, którego skład został dostosowany do codziennego szczotkowania.

Ból zęba, ropień, nasilony obrzęk dziąseł czy utrzymujące się zmiany na błonie śluzowej wymagają konsultacji stomatologicznej. Domowe płukanki nie usuną przyczyny zakażenia.

FAQ – najczęstsze pytania o działanie sody na bakterie

Czy soda oczyszczona zabija bakterie E. coli?
Soda może ograniczać wzrost Escherichia coli w określonych warunkach laboratoryjnych. Nie jest jednak sprawdzonym środkiem do dezynfekcji powierzchni skażonych tą bakterią.

Czy soda oczyszczona zabija Salmonellę?
Nie należy polegać na sodzie w celu niszczenia Salmonella. Po kontakcie powierzchni z surowym drobiem trzeba ją dokładnie umyć, a w razie potrzeby zastosować odpowiedni preparat dezynfekcyjny.

Czy 1-procentowy roztwór sody zabija bakterie?
W badaniu laboratoryjnym takie stężenie ograniczało liczbę wyhodowanych kolonii wybranych bakterii nawet 10 000 razy. Nie potwierdza to jednak skuteczności dezynfekcji domowych powierzchni.

Czy soda oczyszczona dezynfekuje blat kuchenny?
Nie. Do codziennych zabrudzeń użyj wody z detergentem. Jeżeli blat wymaga dezynfekcji, wybierz preparat przeznaczony do powierzchni mających kontakt z żywnością i przestrzegaj instrukcji producenta.

Czy soda z octem zabija bakterie?
Mieszanka nie jest potwierdzonym środkiem dezynfekcyjnym. Piana powstaje w wyniku wydzielania dwutlenku węgla podczas reakcji kwasu octowego z wodorowęglanem sodu.

Czy soda oczyszczona usuwa bakterie z owoców?
Nie gwarantuje ich zniszczenia. Owoce i warzywa należy dokładnie myć pod bieżącą wodą, pocierając ich powierzchnię.

Czy soda oczyszczona zabija bakterie w jamie ustnej?
Może wpływać na pH i jest składnikiem past wspomagających usuwanie płytki nazębnej. Nie zastępuje jednak pasty z fluorem ani leczenia stomatologicznego.

Czy roztwór sody można stosować do dezynfekcji ran?
Nie. Domowy roztwór sody nie jest przeznaczony do pielęgnacji ran. Drobne skaleczenia należy oczyścić czystą bieżącą wodą i zabezpieczyć odpowiednim opatrunkiem.

Czy można myć surowego kurczaka wodą z sodą?
Nie. Płukanie surowego drobiu może rozprzestrzeniać bakterie na zlew, blat i inne przedmioty. Kurczaka należy poddać odpowiedniej obróbce cieplnej, a używane powierzchnie i narzędzia dokładnie umyć.

Jeśli chcesz usunąć osad lub nieprzyjemny zapach, zacznij od sody i sprawdź odporność czyszczonej powierzchni. Przy zwykłych zabrudzeniach użyj detergentu. Jeżeli powierzchnia miała kontakt z surowym drobiem lub innym potencjalnie skażonym produktem, nie zwiększaj ilości sody ani stężenia domowej mieszanki. Najpierw dokładnie umyj powierzchnię, a następnie – jeśli sytuacja wymaga dezynfekcji – zastosuj preparat o potwierdzonym działaniu, przeznaczony do danego zastosowania.

Categories: Mity
Redakcja

Written by:Redakcja All posts by the author

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ciasteczka

Kontynuując przeglądanie strony, wyrażasz zgodę na używanie plików Cookies. Więcej informacji znajdziesz w polityce prywatności.