Czy Napoleon był wyjątkowo niski?

Zamyślony Napoleon w bicornie, portret inspirowany malarstwem epoki, obok zwój z miarą. Grafika AI.

Napoleon Bonaparte nie był wyjątkowo niski. Jego wzrost szacuje się na około 168–170 cm, co na przełomie XVIII i XIX wieku nie odbiegało znacząco od wzrostu przeciętnego Francuza. Popularne przekonanie, że cesarz mierzył zaledwie 157 cm, wynika przede wszystkim z błędnego odczytywania dawnych francuskich jednostek długości oraz utrwalonego przez brytyjskich karykaturzystów wizerunku drobnego, porywczego wodza. Sprawa nie sprowadza się jednak do jednego źle przeliczonego pomiaru. Zachowane świadectwa różnią się szczegółami, a wygląd Napoleona oceniano często przez pryzmat ludzi, którzy go otaczali.

Ile naprawdę mierzył Napoleon Bonaparte?

Najważniejsze świadectwa dotyczące wzrostu Napoleona pochodzą z okresu jego życia oraz z pomiarów wykonanych po śmierci cesarza na Wyspie Świętej Heleny. Napoleon zmarł 5 maja 1821 roku, a następnego dnia przeprowadzono sekcję zwłok.

Lekarz Francesco Antommarchi, przy pomocy kamerdynera Louisa Marchanda, zmierzył ciało cesarza. W zapiskach przytoczonych później w pamiętnikach Marchanda znalazła się wartość 5 stóp, 2 cale i 4 linie. Problem polega na tym, że nie były to współczesne jednostki anglosaskie.

Dawny francuski system miar, oparty na tak zwanej stopie królewskiej (pied du roi), różnił się od angielskiego:

  • 1 stopa francuska liczyła około 32,48 cm, podczas gdy angielska ma 30,48 cm.
  • 1 cal francuski (pouce) odpowiadał około 2,707 cm, a angielski 2,54 cm.
  • 1 linia francuska stanowiła 1/12 cala francuskiego, czyli około 2,256 mm.

Po przeliczeniu zapisu 5 stóp, 2 cali i 4 linii otrzymujemy około 168,7 cm. W opracowaniach historycznych spotyka się również wynik 168,6 cm, wynikający z zastosowanych przybliżeń.

Gdyby natomiast potraktować sam zapis 5 stóp i 2 cali jako miarę angielską, otrzymalibyśmy jedynie 157,5 cm. Różnica wynosi ponad 10 cm. To wystarczy, żeby człowieka przeciętnego wzrostu zamienić w wyobraźni odbiorców w wyjątkowo niskiego mężczyznę.

Istnieje także świadectwo brytyjskiego tapicera Andrew Darlinga, który zanotował wzrost Napoleona jako 5 stóp i 7 cali angielskich, czyli około 170,2 cm. Francuski historyk Marcel Dunan zestawił te zapisy w artykule opublikowanym w 1963 roku.

Nie należy traktować 168,7 cm jako pomiaru dokładnego co do milimetra. Źródła nie są całkowicie zgodne, a pomiary pośmiertne mają swoje ograniczenia. Najrozsądniejsze jest zatem przyjęcie przedziału około 168–170 cm, zamiast wskazywania jednej bezdyskusyjnej wartości.

Czy Napoleon był niski na tle swoich współczesnych?

Porównywanie Napoleona z dzisiejszymi mężczyznami prowadzi do błędnych wniosków. Przeciętny wzrost Europejczyków zmieniał się przez ostatnie dwa stulecia między innymi pod wpływem odżywiania, warunków sanitarnych i zdrowia w dzieciństwie.

Historyk Thierry Lentz z Fondation Napoléon wskazuje, że przeciętny Francuz w epoce Napoleona mierzył około 160 cm, natomiast wzrost poborowych piechoty wynosił mniej więcej 165–169 cm. Przy takich wartościach Bonaparte nie był szczególnie niski. Mieścił się raczej w typowym przedziale wzrostu żołnierzy.

Trzeba jednak rozróżnić średnią dla całej populacji od średniej obliczanej na podstawie rekrutów. Armia nie stanowiła idealnego przekroju społeczeństwa. Obowiązywały wymagania fizyczne, a zachowane rejestry obejmowały określone grupy wieku i mężczyzn zakwalifikowanych do służby. Dlatego liczby 160 i 165–169 cm opisują różne populacje, a nie dwa sprzeczne pomiary tej samej grupy.

Skąd zatem wrażenie, że Napoleon był drobny?

Duże znaczenie miało jego najbliższe otoczenie. Grenadierzy Gwardii Cesarskiej byli dobierani między innymi pod względem warunków fizycznych. Lentz podaje, że żołnierze tej formacji mierzyli co najmniej około 176 cm. Nosili ponadto wysokie futrzane czapy, które dodatkowo podkreślały ich sylwetki.

Wystarczy wyobrazić sobie cesarza mierzącego 169 cm, stojącego obok grenadiera mającego 180 cm i wysokie nakrycie głowy. Różnica wydaje się znacznie większa niż rzeczywiste 11 cm.

Podobny efekt można dostrzec w malarstwie przedstawiającym Napoleona podczas przeglądów wojsk. Cesarz często nosił stosunkowo prosty mundur i charakterystyczny dwurożny kapelusz, podczas gdy otaczający go oficerowie prezentowali okazałe nakrycia głowy oraz bogato zdobione uniformy.

Obrazy i portrety nie są jednak wiarygodnym narzędziem pomiarowym. Ich kompozycję podporządkowywano przekazowi politycznemu lub artystycznemu. Można na ich podstawie analizować sposób przedstawiania władcy, ale nie wyliczać jego wzrostu z proporcji postaci.

Skąd wziął się mit o niskim Napoleonie?

Wizerunek małego Napoleona znakomicie nadawał się do propagandy politycznej. Brytyjczycy, prowadzący z Francją długotrwały konflikt, chętnie przedstawiali swojego przeciwnika jako człowieka śmiesznego, zarozumiałego i niebezpiecznego.

Szczególną rolę odegrał James Gillray, jeden z najsłynniejszych brytyjskich karykaturzystów. W 1803 roku przedstawił Napoleona jako miniaturowego przeciwnika, którego ogromny król Jerzy III ogląda z bliska. Kontrast rozmiarów miał ośmieszać francuskiego przywódcę i pomniejszać jego polityczne znaczenie.

W brytyjskiej satyrze funkcjonowało również określenie „Little Boney”, czyli w przybliżeniu „Mały Boney”. Takie przedstawienia były łatwe do zrozumienia nawet dla odbiorców nieznających szczegółów europejskiej polityki. Mała postać symbolizowała przeciwnika, którego ambicje znacznie przekraczały jego rzekome możliwości.

Osobną sprawą jest francuski przydomek „Le Petit Caporal” – „Mały Kapral”. Napoleon otrzymał go od swoich żołnierzy. Nie można jednak z pewnością stwierdzić, że określenie odnosiło się wyłącznie do jego wzrostu. Przy jego interpretacji wskazuje się również na młody wiek dowódcy, relacje z żołnierzami oraz szczególny charakter wojskowego przezwiska.

Sprowadzanie całego mitu do jednego przydomka byłoby więc uproszczeniem. Na trwałość legendy wpłynęły równocześnie karykatury, sposób przedstawiania cesarza w otoczeniu wysokich żołnierzy i późniejsze nieporozumienia dotyczące jednostek miary.

Z czasem popularność zyskało także określenie „kompleks Napoleona”, odnoszone do stereotypu, według którego niscy mężczyźni próbują rekompensować wzrost agresją, dominacją lub przesadną ambicją. Nie jest to jednak rozpoznanie psychologiczne, które można przypisać cesarzowi na podstawie jego biografii. Sam wzrost nie dowodzi istnienia takich cech charakteru.

Przypadek Napoleona pokazuje, jak skutecznie polityczna satyra może utrwalić wyobrażenie sprzeczne z historycznymi pomiarami. Nie oznacza to, że każda karykatura była świadomym fałszerstwem dokumentu. Jej zadaniem nie było przecież dokumentowanie wyglądu, lecz wywoływanie określonej reakcji publiczności.

FAQ – najczęstsze pytania o wzrost Napoleona

Ile centymetrów wzrostu miał Napoleon?
Najbardziej uzasadniony szacunek wynosi około 168–170 cm. Jeden z zapisów pomiarowych odpowiada mniej więcej 168,7 cm.

Czy Napoleon mierzył 157 cm?
Nie. Taka wartość powstaje przy niewłaściwym potraktowaniu dawnych francuskich stóp i cali jako angielskich.

Czy Napoleon był niższy od przeciętnego Francuza?
Nie. Przy szacowanej średniej około 160 cm dla ówczesnych Francuzów był raczej wyższy od przeciętnego mężczyzny.

Dlaczego na obrazach Napoleon wygląda na niskiego?
Często przedstawiano go obok wysokich gwardzistów i oficerów, których nakrycia głowy dodatkowo zwiększały widoczną różnicę wzrostu.

Czy określenie „Mały Kapral” oznaczało, że był niski?
Nie musi tego oznaczać. Przydomek miał wojskowy i potoczny charakter, a jego jednej pewnej genezy nie da się wskazać.

Co najlepiej sprawdzić, oceniając historyczne informacje o wzroście Napoleona?
Przede wszystkim jednostki zastosowane w oryginalnym pomiarze. Zapis 5 stóp i 2 cali bez informacji, czy chodzi o miary francuskie, czy angielskie, prowadzi do błędu przekraczającego 10 cm. Dopiero po prawidłowym przeliczeniu należy porównywać wynik ze wzrostem ludzi żyjących w tej samej epoce.

Categories: Mity
Redakcja

Written by:Redakcja All posts by the author

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ciasteczka

Kontynuując przeglądanie strony, wyrażasz zgodę na używanie plików Cookies. Więcej informacji znajdziesz w polityce prywatności.